Fundacja XX Czartoryskich

PROJEKTY I ZAMIERZENIA DOTYCZĄCE PRZYSZŁOŚCI ZBIORÓW KSIĄŻĄT CZARTORYSKICH

1. Historia - przypomnienie faktów

Zbiory Czartoryskich powstały pod koniec XVIII wieku z inicjatywy Księżnej Izabeli Czartoryskiej.
- w 1801r. otworzyła, w parku puławskim, Świątynię Sybilli, pierwsze muzeum na ziemiach polskich, dedykowane pamięci sławy narodu, w celu przechowania pamiątek i krzewienia znajomości historii i patriotyzmu,
- w 1809r. otworzyła drugie muzeum, w położonym niedaleko Świątyni Domu Gotyckim. Muzeum to skupiało dzieła sztuki oraz pamiątki po wielkich ludziach i narodach; miało również cel dydaktyczny, choć bardziej ogólny i sentymentalny,
- kiedy w 1831r. wojska rosyjskie szły na Puławy, ks. Izabela przy udziale ludności miejscowej ewakuowała swe zbiory, głównie za kordon do Galicji. Choć Rosjanom udało się zagarnąć i wywieźć część, większość została uratowana i schowana w różnych miejscach. Niektóre obiekty powędrowały za Czartoryskimi do Paryża.
- wnuk ks. Izabeli, Władysław Czartoryski, stworzył w Paryżu własną kolekcję starożytności, sztuki zdobniczej, malarstwa i rycin. Nosił się z zamiarem stworzenia w majątku rodzinnym w Sieniawie ośrodka naukowego, w oparciu o złożoną tam bibliotekę puławską,
- w 1874r gmina Kraków na prośbę Polskiej Akademii Umiejetności - zwróciła się do ks. Władysława z propozycją dania mu na własność budynku dawnego Arsenału - jeżeli sprowadzi do Krakowa archiwum Czartoryskich i udostępni je badaczom. Ks. Władysław zgodził się i dzięki temu powstała w Krakowie biblioteka,
- od 1877r funkcjonowało, oprócz archiwum i biblioteki, prowizoryczne muzeum w "Klasztorku", w którym były eksponowane niektóre obiekty ze zbiorów puławskich oraz ze zbiorów ks. Władysława.
- Muzeum zostało urządzone dopiero ok. 1900r i z niewielkimi zmianami przetrwało do 1950r. Obiekty pochodzące z dwóch kolekcji puławskich były wymieszane z zbiorami ks. Władysława, a najcenniejsze obrazy ("Dama z gronostajem" Leonarda da Vinci, "Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem" Rembrandta van Rijn, "Portret młodzieńca" Rafaela) wisiały w prywatnym apartamencie księstwa i były dostępne tylko nielicznym osobom, za specjalnym pozwoleniem,
- w 1897r ks. Władysław stworzył ordynację sieniawską dla finansowego utrzymania muzeum i biblioteki, oddając na ten cel całą swoją fortunę. Próby uzyskania wsparcia finansowego, czy nawet ulgi podatkowej od władz Rzeczpospolitej spełzły na niczym. Stosunki z miastem Kraków też nie były zawsze łatwe.
- losy kolekcji w czasie II wojny światowej były skomplikowane; część zrabowanych obiektów odzyskano (także w ostatnich latach), na liście strat wojennych pozostaje "Portret mlodzieńca" Rafaela.
- 15 grudnia 1949 Muzeum zostało "przejęte w zarząd i użytkowanie Państwa" i włączone jako oddział do Muzeum Narodowego w Krakowie, bez wywłaszczenia. Upaństwowiony został natomiast majątek sieniawski.
- w latach 1950-ych ekspozycja została całkowicie przerobiona, według nakazów władz PRL. Dyskutowano też warianty przeniesienia najcenniejszych dzieł sztuki do Warszawy i odtworzenia zbiorów puławskich na miejscu w Puławach (1961r.).
- obecna ekspozycja została utworzona przez dr Marka Rostworowskiego i prof. Zdzisława Żygulskiegoo jr w połowie lat 1970-tych; wtedy też krakowskie PKZ-y przeprowadziły badania konserwatorskie i częściowy remont budynków.
- 23 września 1991 Adam Karol Czartoryski - jedyny spadkobierca linii sieniawskiej - powołał Fundację XX Czartoryskich, której przekazał na własność budynki i zbiory.

2. Obecnie :

- Muzeum Czartoryskich jest oddziałem Muzeum Narodowego w Krakowie; MNK
współpracuje z Fundacją XX Czartoryskich na podstwie umów (współpraca, najem,
depozyt).
- ciężar utrzymania zbiorów Czartoryskich i czynsz za nieruchomości ponosi Ministerstwo
Kultury i Dziedzictwa Narodowego osobną dotacją, poza budżetem MNK ( które dostaje
również cały dochód z biletów wstepu do Muzeum Czartoryskich, kilka procent od
wypożyczeń obiektów i kilka procent od ceny sprzedaży książek itp w sklepiku
muzealnym).
- Fundacja utrzymuje się ze sprzedaży licencji na reprodukcje i z wypożyczeń obiektów ze
zbiorów.
- Członkowie Zarządu i Rady Fundacji pracują na jej rzecz honorowo.

3. Powinności Fundacji XX Czartoryskich

Fundacja Książąt Czartoryskich uważa za swoje zadanie odtworzenie unikalnych kolekcji Izabeli i Władysława Czartoryskich w optymalnych warunkach; chcemy też odzyskać jak najwięcej z zaginionych przez lata obiektów ze zbiorów.
Jesteśmy ściśle związani z Krakowem - ale zarazem nie zapominamy o narodowym, ogólnokrajowym wymiarze zbiorów Czartoryskich i społecznej randze obowiązków, wytyczonych przez Księżnę Izabelę.

Przy uzyskaniu odpowiedniego poparcia i środków finansowych pragniemy zrealizować muzeum, które - wyposażone w najnowocześniejsze technologie muzealnictwa - stworzy unikalną w Polsce placówkę artystyczno-edukacyjną o wielkiej sile emocjonalnego oddziaływania, poprzez nowoczesną ekspozycję historycznych obiektów europejskiego dziedzictwa kulturowego.

NOWY ZARZĄD
Na posiedzieniu w dniu 8 pażdziernika 2009 Rada Fundacji uzupełniła sklad Zarządu Fundacji.
Prezes - Adam Zamoyski (historyk, autor książek z historii Polski i Europy),
Zastępca Prezesa - MariaOsterwa-Czekaj (designer, dziennikarz tv),
Członkowie : - prof. Zbigniew Ćwiąkalski (prawnik),
- Bogna Dziechciariuk-Maj (historyk stuki, muzealnik),
- Antoni Potocki (biznesman).

Przed Fundacją stoi zadanie uporządkowania sytuacji, która powstała w latach 30-tych XIX wieku, na skutek upadku powstania listopadowego, katastrofy Puław i późniejszych losów naszego kraju.
Fundacja - uznając unikalny charakter, historyczne znaczenie i wagę artystyczną zbiorów - zamierza odtworzyć trzy pierwotne kolekcje w najbardziej odpowiedni sposób. Ozanacza to: wyprowadzenie z ekspozycji obiektów będących własnością Muzeum Narodowego w Krakowie, udoskonalenie funkcjonalności ekspozycji z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych ruchowo, zainstalowanie klimatyzacji i oświetlenia zgodnie z obowiązujacymi standardami światowymi, zainstalowanie nowoczesnego systemu zabezpieczenia zbiorów, wprowadzenie technik multimedialnych dla pełnego wykorzystania wartosci edukacyjnej zbiorów.
Planujemy też intensywną działalność publikacyjną (Fundacja wydała w październiku'09 "Dzieje zbiorów puławskich" prof. Zdzisława Żygulskiego jr, powstaje film dokumentalny na ten temat, wznowimy "Gry o Damę" Marka Rostworowskiego, Wyd. Arkady wydało album malarstwa w zbiorach Fundacji Czartoryskich itd.).
Uznajemy także wagę Puław, jako miejsca związanego z rozkwitem kultury polskiej na przełomie XVIII i XIX wieku, miejsce powstania zbiorów i pierwszego muzeum na ziemiach polskich. Obecnie, z inicjatywy samorządu lokalnego i z aprobatą władz wojewódzkich i centralnych, powstała w Puławach placówka muzealna "Muzeum Czartoryskich" (oddział Muzeum Nadwislańskiego) - społecznośc lokalna postanowiła bowiem stworzyć w Puławach muzeum, uwydatniające polityczną, społeczną i kulturalną rolę, jaką odegrała rodzina Czartoryskich w dziejach naszego kraju. Fundacja wypożyczyła do Puław głównie pamiątki rodzinne Czartoryskich z magazynów i część obiektów z kolekcji puławskich na okres remontu.

4. Remont budynków należących do Fundacji Książąt Czartoryskich w Krakowie

Przesłanki techniczne remontu i adaptacji budynków:
- ogólny stan techniczny zły: cieknące dachy, nieszczelne okna, itd.
- brak klimatyzacji i kontroli czystości powietrza, a także kontroli światła w przestrzeni ekspozycyjnej,
- brak dostępu dla osób niepełnosprawnych,
- niedostateczna ilość toalet i zły stan istniejących,
- brak kawiarni i miejsca dla odpoczynku,
- brak pomieszczenia dla przyjęcia zwiedzających, zgodnie z ogólnie przyjętymi standardami,
- brak odpowiedniego rozmieszczenia źródeł informacji, kas biletowych, szatni, toalet,
- nieodpowiednie pomieszczenie i urządzenie sklepu,
- konieczność wprowadzenia logicznego kierunku zwiedzania,
- konieczność maksymalnego skupienia powierzchni ekspozycyjnej w głównym gmachu, tzw. Pałacu.

Założenia do projektu wypracowane przez Fundację:
- zwiększenie funkcjonalności dziedzińca - poprzez stworzenie centralnego atrium (do którego zwiedzający będą wchodzili przez wejście z ulicy Pijarskiej) przez zadaszenie dziedzińca i otwarcie łuków na parterze; dostęp z atrium do punktu informacyjnego, kas biletowych, szatni, toalet, kawiarni, sklepu i galerii,
- wykorzystanie obecnych magazynów na parterze na nowe toalety, w tym dla osób niepełnosprawnych,
- stworzenie jednolitego (i bardziej elastycznego ) kierunku zwiedzania, z odpowiednimi drogami ewakuacyjnymi - poprzez włączenie do przestrzeni ekspozycyjnej pomieszczeń obecnych biur i gabinetów na I i II piętrze Pałacu oraz zbudowanie nowej klatki schodowej,
- wprowadzenie dwóch wind, które zapewnią osobom niepełnosprawnym dostęp do całości zbiorów,
- wprowadzenie systemu klimatyzacji, kontroli światła i czystości powietrza,
- wprowadzenie nowego systemu bezpieczeństwa.
Projekt przebudowy opracowuje znana krakowska pracownia Biuro Projektów Lewicki Łatak. www.lewicki-latak.com.pl
Przebudowa zostanie sfinansowana w części z funduszów europejskich, w części przez sponsorów prywatnych.

5. Zbiory i ich ekspozycja


Zbiory Fundacji składają się z ok. 74.000 pozycji, w tym ok. 50.000 grafik, oraz z Biblioteki składającej się z 240.000 pozycji.
Przesłanki:
- w gmachu przy ulicy św. Jana jest ponadto zmagazynowanych prawie 5.000
depozytów należących do różnych właścicieli,
- obecnie jest eksponowanych ok. 2.500 obiektów, w tym 200 nie należących do
Fundacji (i nie mających z jej kolekcjami nic wspólnego); w galerii malarstwa
ponad 60% obrazów jest własnością Muzeum Narodowego w Krakowie,
- ogromna większość zbiorów Fundacji jest zmagazynowana, a kilka obiektów
należących do kolekcji Czartoryskich jest od dawna wystawionych w innych
miejscach (m. in. Zamek Królewski na Wawelu),
- część obiektów w magazynach nie nadaje się do ekspozycji (nie ma żadnej wartości historycznej czy muzealnej), jest jednak w magazynach wiele obiektów największej wartości tak historycznej jak i artystycznej - m. in. stół związany z Kazimierzem Wielkim, gobelin biskupa Zadzika, sztandar Dymitra Samozwańca, nahajka Chmielnickiego, unikalne starodruki, rękopisy iluminowane, pergaminy historyczne, ceramika itd.
- obecna ekspozycja w Pałacu jest urządzona w stylu kameralnym, staroświeckim - co nadaje pewien urok, bardzo pozytywnie odbierany przez większość zwiedzających.
Natomiast przedstawia poważne problemy natury technicznej i nie
sprzyja odpowiedniemu pokazaniu poszczególnych dzieł sztuki:
stare gabloty nie nadają się do pokazania obiektów w odpowiedni, przestrzenny sposób, nie pozwalają też prawidłowo oświetlić eksponatów,
ograniczona powierzchnia ekspozycyjna powoduje natłok eksponatów i nie daje możliwości umieszczenia podpisów (na pierwszym piętrze, z 960 obiektów wystawionych, tylko 266 ma podpisy - ok. 26%),
istniejące gabloty nie zapewniają koniecznych warunków klimatycznych i oświetleniowych, nie gwarantują też bezpieczeństwa; różnorodność materii zbiorów wymaga stosowania różnych parametrów wilgotności i światła na tej samej galerii.

Nowa ekspozycja:
Założenia do projektu opracowuje komisja ekspertów:
Prof. Andrzej Ciechanowiecki, Londyn
Prof. Jacek Lohman, Dyrektor Museum of London,
Prof. Maria Poprzęcka, Dyrektor Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego,
Dr. Julian Raby, Dyrektor Freer & Sackler Gallery, Smithsonian Institution w Waszyngtonie,
Prof. Andrzej Rottermund, Dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie,
Prof. Rosalind Savill, Dyrektor Wallace Collection w Londynie,
Adam Zamoyski, Prezes Zarządu Fundacji XX Czartoryskich.
Projekt opracowuje Morris Associates - jeden z wiodących projektantów wystawiennictwa w Europie. [www.exhibitiondesign.com]

Projekt zakłada, że najbardziej istotne jest pokazanie trzech historycznych kolekcji Czartoryskich w całości, odrębnie, w stylu jak najbardziej przypominającym oryginalną ekspozycję, przy zastosowaniu ogólnie obowiązujących standardów konserwatorskich.
Te trzy kolekcje to:
- Świątynia Sybilli,
- Dom Gotycki,
- Kolekcja Księcia Władysława.

- nowa ekspozycja ma być czytelna i spełniać zamiary twórców kolekcji,
- każdy obiekt o jakiejkolwiek wartości artystycznej lub historycznej musi być pokazany w
najlepszym oświetleniu i opisany szczegółowo, przynajmniej w ośmiu językach,
- zamiarem Fundacji jest, by nic nie pozostało w magazynach oprócz grafik i delikatnych
zbiorów bibliotecznych. Zbiory monet i medali, na przykład, winny być dostępne do
bezpiecznego oglądania w galerii, w szufladach, które każdy zwiedzający może wysunąć,
- konieczna jest instalacja nowoczesnych gablot; tam, gdzie to możliwe - dostosowanie
starych, aby uwydatniały eksponaty oraz spełniały najwyższe wymogi konserwatorskie.
- obiekty należące do Fundacji, nie stanowiące części trzech historycznych kolekcji - a więc
skazane na zmagazynowanie - będą oddane w depozyt tam, gdzie mogą odegrać jakąś rolę.

Te zamierzenia sfinansowane zostaną z grantu EOG i Norweskiego Mechnizmu Finansowego.

6. Zbiory w czasie remontu

Konieczna dyslokacja zbiorów jest przedsięwzięciem niezwykle trudnym logistycznie i pracochłonnym. Stan każdego obiektu musi być sprawdzony pod wzgledem konserwatorskim, pakowanie i przewożenie - dokonane przez specjalistów.
Wychodząc naprzeciw trudnościom organizacyjnym i finansowym MNK (zmniejszona dotacja MKiDN, zakończenie remontu galerii w Sukiennicach) - jak również spełniając prośby innych placówek muzealnych w Polsce, Zarząd Fundacji postanowił wypożyczyć
jak najwięcej swoich obiektów, i tak:

  • Zamek Królewski w Warszawie: arcydzieła z kolekcji Czartoryskich,
  • Muzeum Narodowe w Szczecinie: "Przeszłość Przyszłości" (Świątynia Sybilli),
  • Muzeum Czartoryskich w Puławach (filia Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu n/Wisłą):
  • Muzeum Regionalne w Stalowej Woli: "Książęca Kolekcja" - Skarby ze zbiorów Fundacji XX Czartoryskich w Krakowie
  • Muzeum Miedzi w Legnicy: "Książęca Kolekcja" - jw.
  • Muzeum Okręgowe w Sandomierzu: "Polskie Dziedzictwo" - Skarby ze zbiorów Fundacji XX Czartoryskich w Krakowie

[terminy poszczególnych wystaw w ustalaniu]
W Krakowie pozostanie otwarta dla publiczności Galeria Sztuki Starożytnej w Arsenale.
Planowane zamknięcie dla publiczności galerii stałych Muzeum Czartoryskich nastąpi (w porozumieniu z MNK) 10 stycznia 2010.
Planowane otwarcie nowej ekspozycji - jesień 2011.

O wszystkich planach remontowych i wystawienniczych Fundacja XX Czartoryskich poinformowała Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, uzyskując jego aprobatę.

 

 

Fundacja Książąt Czartoryskich ma siedzibę w Krakowie, w budynku Muzeum Książąt Czartoryskich posiada wszelkie prawa do obiektów stanowiących jej własność.

Informacji dotyczących jej działalności, a w szczególności warunków uzyskania zgody na wypożyczenie, reprodukowanie lub jakiekolwiek inne wykorzystanie należących do niej obiektów udziela Sekretariat Fundacji.

 

Fundacja Czartoryskich
30-017 Kraków, ul. Św. Jana 19
tel. centrala: 012/292 64 60, 292 64 61, 292 64 62
wew. 130
tel./fax: 012/422 61 37
e-mail: biuro@fundacja-czartoryskich.krakow.pl

Muzeum Narodowe w Krakowie
e-mail: dyrekcja@muz-nar.krakow.pl

  © 2001 webkreator